ԳԱԳԻԿ ՄԱՆԱՍՅԱՆ. Իրական արվեստագետներին ժողովուրդը չգիտի, բայց առավել անճաշակներին պաշտում է

Պրն. Մանասյան, դատելով Ձեր կենսագրական տվյալներից, կարելի է նկատել, որ աշխատանքային դադարներ, գրեթե չեք ունեցել: Եղել եք Գառնիի մշակույթի տան տնօրեն, պաշտպանության նախարարի մամուլի գծով խորհրդական, մշակույթի նախարարության աշխատակազմի ղեկավար և այլն: Այս պահին Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիայի տնօրենն եք: Այս տարիների ընթացքում աշխատանքային ի՞նչ սկզբունքներ եք որդեգրել, ո՞ր աշխատանքն է եղել ամենահոգեհարազատը և ինչո՞ւ:

Իմ աշխատանքային հիմնական ուղղությունը միշտ մշակույթն է եղել: Երբ անգամ պաշտպանության նախարարի խորհրդականն էի, այնուհետև լրատվական վարչության պետ, "Հայ զինվոր" թերթի գլխավոր խմբագիր…Այդ ամենի մեջ միշտ տեսել եմ մշակույթի փիլիսոփայությունը: Իմ կյանքում էլ այդպես եմ ապրում: Առավոտյան, երբ արթնանում եմ, գիտեմ` ես եմ իմ օրվա ռեժիսորը. ինչ պետք է անեմ, ինչ բեմական տարածք պետք է ընտրեմ: Միշտ ընտրել եմ այնպիսի աշխատանք, որն եղել է իմ էության շարունակությունը: Հաճախ մարդիկ ինձ դիմում են աշխատանքի համար և իմ այն հարցին, թե ի՞նչ կարող են անել, նրանք պատասխանում են. "ինչ հանձնարարեք, կանեմ, միայն թե աշխատանք լինի": Բնականաբար, դա շատ սխալ մոտեցում է: Այսօր մեր կադրային քաղաքականության մեջ, եթե բացթողումներ, վրիպումներ կան, հիմնական պատճառն այդ մոտեցումն է: Մարդ պետք է ընտրի այնպիսի աշխատանք, որում ինքը կարող է իր մասնագիտական կարողությունները, հմտությունները ճիշտ օգտագործել, և ընտրած աշխատանքը պետք է լինի իր էության շարունակությունը: Հակառակ դեպքում` կձախողվի: Մեծամտություն չլինի ասեմ, եթե ես կյանքում ինչ-որ հաջողությունների հասել եմ, հասել եմ միմիայն աշխատանքի շնորհիվ, որն իմ էության, մասնագիտական կարողությունների շարունակությունն է եղել: 

Երիտասարդներն այսօր ավարտում են, բայց շատ քչերն են իրենց մացնագիտությամբ աշխատանք գտնում, քանի որ մեր օրերում աշխատատեղերի խնդիր կա: Մյուս դեպքում ընտրած մասնագիտությունը չի համապատասխանում շուկայի պահանջներին: Ի՞նչ կասեք այս մասին: 

Իսկ ես հակառակը կասեմ` Հայաստանում աշխատատեղ կա, աշխատող չկա: Բոլորը կատարող են, նախաձեռնող չեն, սրտացավ չեն, որ գան ասեն` մի այսպիսի նախաձեռնություն ունեմ: Իհարկե, դա էլ ունի իր հիմնավոր պատճառը` ցածր են աշխատավարձները: Մի բան կասեմ` շնորհքը և լավ աշխատանքը վաղ թե ուշ գնահատվում է:

Գիտեմ, որ Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիան մեծապես աջակցում է երիտասարդ արվեստագետներին: Կպատմեք, օրինակ "Նուրի" թատերախմբի մասին, որի անդամները երիտասարդներ են: Ո՞ւմ գաղափարն էր սա:

Ցանկացած հիմնարկի, կազմակերպության աշխատանքներում լճացում կլինի, եթե նորություն չլինի: Մենք մոտ երեսուն ծրագիր ունեինք, բայց ես զգում էի, որ անհարժեշտություն կա նոր ու թարմ նախաձեռնությունների: Իսկ թարմությունը, նորությունը միշտ ծնվում է երիտասարդության մոտ: Առաջարկեցի, որպեսզի երիտասարդները ներկայացնեն ծրագրեր, որոնց մեջ ինձ առաձնակի հետաքրքրեց Տաթևիկ Գրիգորյանի առաջարկը, որը ներկայացված էր "Դպրոցական ֆիլհարմոնիա" ծրագրի համար` հայկական առակների բեմադրություն: Քանի որ առակը ուսուցողական մեթոդիկա ունի, այն ընդունվեց: Հավատացնում եմ` դա դարձել է ամենասիրված ծրագրերից մեկը, և ամիսը մեկ-երկու անգամ ներկայացվում է դպրոցականներին: Այսպիսով` Տաթևիկի նախաձեռնությամբ ստեղծվեց "Նուրի" թատերախումբը, որը ներկայցնում է նոր և հետաքրքիր նախագծեր: Համակարգչային խաղերն այսօր, երեխաներին շատ ագրեսիվ են դարձնում, մեր ծրագրի նպատակն է` երեխայի մեջ ներարկել բարու, գեղեցիկի զգացողություներ: Էքզյուպերին ասում էր` "երեխան սպիտակ թուղթ է": Երբ գալիս են այդ միջոցառումներին, ամենաչարաճճի երեխան այնքան փոխված է դուրս գալիս դահլիճից, հասկանում ես, որ այդ "սպիտակ թղթի" վրա արվեստն արդեն իր հետքը թողել է:

Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիան շատերը շփոթում են Օպերային թատրոնում գործող ֆիլհարմոնիկ համերգասրահի հետ: Ո՞րն է պատճառը: 

Խորհրդային տարիներին, երբ բոլորս միասին մեկ կառույցի մեջ էինք մտնում, Արամ Խաչատրյանի դահլիճը համարվում էր ֆիլհարմոնիայի մեծ դահլիճ, Բաբաջանյանի դահլիճը կոչվում էր Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնայի փոքր դահլիճ: Անցյալից եկող իներցիան և ֆիլհարմոնիա բառը շփոթության մեջ են գցում:

Ինչպիսի խնդիրներ կան Երևանի սրտում գտնվող պետական ֆիլհարմոնիայում և ի՞նչ է արվում դրանց լուծման համար: Որքանո՞վ են պետական մարմիններն աջակցում մշակութային այս կառույցին:

Ֆիլհարմոնիան համերգային միակ պետական կազմակերպությունն է և բոլոր պետական, արարողակարգային միջոցառումները, ըստ էության, մեզ պետք է հանձնարարվի, բայց ես չեմ վախենում անկեղծ լինել և ասել, որ մեծամասամբ, դա չի կատարվում: Պատճառները, առավելապես անձնական հարաբերությունների դաշտում են, և պայմանավորված են համակրանքի և հակակրանքի դրսևորումներով: Եվ քիչ չեն դեպքերը, որ այն միջոցառումները, որոնք մենք պետք է կատարենք, տրվում են մասնավոր կազմակերպություններին: Ես կարծում եմ` սա կարող է անձնական շահագրգռվածության հարց է լինել, ինչն այսօրվա ամենալուրջ խնդիրներից է: 

Ըստ Ձեզ ի՞նչն է պակասում մեր մշակութային կյանքում և ի՞նչ է արվում դրանց լուծման համար:

Նախևառաջ, պակասում են մշակույթի ոլորտին առնչվող օրենքները: Երբ օրենք չի լինում, նրա տեղը գրավում է մարդը իր համակրանքներով ու հակակրանքներով, իսկ մարդն իր էությամբ, միշտ սուբյեկտիվ է: Մեր անկախության 25 տարիների ընթացքում Հայասատանում մշակույթի ոլորտում ընդամենը յոթ-ութ օրենք է ընդունվել, այսինքն` երեք տարին մեկ: Մյուս կարևոր խնդիրը` ռազմավարական ծրագրերի բացակայությունն է: Ես ուզում եմ իմանալ` ի՞նչ է լինելու հայ թատրոնի ճակատագիրը տասը-քսան տարի հետո, ո՞րն է մեր ուղին` Նարեկ Դուրյա՞նն է մեր թատորոնի ապագան, թե՞ "Գլամուրային չոբանները"… Նույնը պարի վերաբերյալ. ինձ կարող եք ասել` ո՞րն է հայ պարը` սասունցիների հարսանի՞քն է, Նորայր Մեհրաբյանի, թե՞ Վանուշ Խանամիրյանի բեմադրությունները: Մեր մշակութային դաշտը թվում է` հագեցած է և, իրոք, ամեն օր Երևանում կարող ես բազմաթիվ միջոցառումների ներկա լինել, բայց դրանք չեն կարող ձևավորել հասարակության արժեհամակարգը, իսկ առանց արժեքների չկա հեռանկար:

Եթե Ձեր ասած օրենքները լինեն, արդյո՞ ք դրանք կհարգվեն ու կպահպանվեն: Հայերը, մեղմ ասած, այնքան էլ օրինապահ չեն:

Այո, ճիշտ եք, մեզ մոտ օրենքների պահանջները հիմնականում չեն կատարվում: Բայց, համենայնդեպս, օրենքը կարգավորիչ դեր ունի, նորից եմ ասում, եթե օրենքը բացակայում է, դրա տեղը լրացնում է մարդը, ինքը դառնում է որոշող, իսկ որոշումների 100-ից 90-ն էլ, որպես կանոն, անձնական շահագռգռվածության արդյունք է:

2013 թվականից "Հայի միտք" համահայկական հեռուստատեսային մասնագիտական ակումբի նախագահն եք։ Կցանկանայի լսել Ձեր կարծիքը հեռուստատեության թվայնացման վերաբերյալ: Տեխնիկական փոփոխությունից բացի, թվայինին անցումը հնարավո՞ր է ստեղծագործական նոր հորիզոններ բացի հեռուստատեսության համար:

Անվիճելի է, որ հեռուստատեսության թվայնացումը զարգացում է և անհրաժեշտություն: Այն մարդու համար լայն հնարավորություններ է ստեղծում, բայց դա արդյո՞ք կազդի բովանդակության վրա, ես դժվարանում եմ ասել, որովհետև դարձյալ մարդու գործոնն այս առումով շատ մեծ է: Մարդն է որոշում ամեն ինչ. ինչպիսին հիմնարկի տնօրենն է, այնպես էլ իր հիմնարկը` եթե բարեխիղճ մարդ է, կարգապահ, նույնն էլ իր աշխատողները և` հակառակը: Ես առաջնային համարում եմ ոչ թե թվայնացումը (դա բնական գործընթաց է), այլ մարդուն, ով ղեկավարում է այդ գործընթացը:

Մեր օրերում ամեն ինչ չափվում է ռեյտինգով, իսկ ռեյտինգ հիմնականում բերում է այն, ինչը պրիմիտիվ է, դեգրադացնող: Առաջարկ-պահանջարկի մասին: Ո՞վ է ձևավորում այն և ո՞վ է սահմանում ռեյտինգ ասվածը:

Ես մի բան գիտեմ, թող ինձ քարկոծեն` մի հավատացեք զանգվածային կարծիքին: Կոմիտասի պես սրբությունն ասել է` "գնացեք, սովորեք ժողովրդից": Ես ասում եմ` գնացեք ժողովրդից սովորեք անճաշակություն, բռիություն: Ամեն ինչ կարող եք ժողովրդից սովորել, բայց ոչ ճաշակ: Ամենաանճաշակ մարդիկ ժողովրդի համար սիրելի են: Վերցրեք հայ բանաստեղծությունը` ով է հայ ժողովրդի ամենամեծ բանաստեղծը` ամենաանշանորհք բանաստեղծը, ով է ամենալավ երգիչը` ամենաանշնորհքը: Անուններ չտամ: Ժողովուրդ ասելով` ես նկատի ունեմ հասարակության ստվարածավալ զանգվածին: Մեր ժողովրդի քանի տոկոսը գիտի Գրիգոր Գուրզադյանի մասին: Ես կարող եմ հարյուրավոր իրական սրբերի անուններ տալ, իրական գիտնակնների, արվեստագետների, որոնց մասին մեր ժողովուրդը չգիտի, բայց ամենաաճաշակներին բոլորը գիտեն: Ինձ հրավիրել էին հեռուստատեսային մի հաղորդման հյուր և հարցնում են` Արմենչիկին տվել են վաստակավոր արտիստի կոչում` ճիշտ եք համարում, թե ոչ: Ես հարցին հարցով եմ պատասխանում` ո՞վ է Արենչիկին Արմենչիկ սարքել` ժողովուրդը, հետևաբար` դժգոհելու իրավունք չունի: Հայաստանի հեռուստաընկերությունները, ավելի քան քսան տարի է` ոչնչացնում են հայ ժողովրդին, նրա մտավոր նկարագիրը, հոգևոր պատկերը, ազգային սկզբուքնները: Ովքեր այսօր ռեյտինգ ունեն` ամանավատ հաղորդումները: Սենսացիա են ուզում անել` դա գալիս է մասնագիտական տգիտությունից: Հեռուստատեսությունը գիտեք` ինչ բան է, միացնում եք, մեկ էլ տեսաք` ձեր տուն մտան գողեր, ավազակներ, մարմնավաճառներ: Չես ուզում, բայց միացնում ես` գալիս քո հետ նստում հաց են ուտում, երեխաներիդ հետ են խաղում, իսկ երեխաներդ էլ քեզ չեն լսում` նրանց են լսում: Վերցնենք սերիալները, իբրև թե արտացոլում են իրական կյանքը, բայց ստեղծում են արհեստածին կերպարներ և ներմուծում կյանք: Գոնե, ես իմ շրջապատում այդպիսի դեպքեր չգիտեմ, այդպիսի մարդիկ չգիտեմ` եղբայրն ամուսնանում է եղբոր կնոջ հետ, այդքան սպանություններ, դարդ որտեղի՞ց: Հեռուստատեսությունն այսօր ընդհանարապես կյանքից հեռու է:

Գեղարվեստի ակադեմիայի և Սունդուկյանի անվան Ակադեմիական թատրոնի կառավարման խորհրդի անդամ եք: Ի՞նչ կասեք թատրոնների ներկայի մասին: Արդյո՞ք ամեն ինչ պայամանավորված է միայն ֆիանանսական խնդիրներով:

Հայաստանում թատրոնն այսօր հոգեվարքի մեջ է: Ես հիշում եմ` խորհրդային տարիներին թատրոն գնալու համար տասնհինգ օր առաջ պետք է տոմս գնեիր, այսօր թատրոնները գործում են միայն ուրբաթ, շաբաթ և կիրակի, շաբաթվա 4 օրը գոյություն չունի, քանի որ հանդիսատես չունի: Սրա հետ մեկտեղ, լավ հանդիսատես էլ չունենք: Մենք հանդիսատես դաստիարակելու խնդիր ունենք: Այսօր, ընդհանուր առմամբ, ինտելեկտուալ մակարդակն է իջել: Շատ կոպիտ օրինակ ասեմ, եթե հոգևորականը Ասվածաշունչը ձեռքին փողոցով քայլի, մյուս կողմում` կիասամերկ աղջիկ, ում կնայեն, վստահեցնում եմ, ոչ հոգևորականին: Այսինքն` ինչքան մերկ, վուլգար, ոչ ինտելեկտուալ` այդքան ցանկալի: Գուցե Հայաստանից հեռացել է ինտելեկտուալ զանգվածը, չգիտեմ` ի՞նչ է կատարվել, բայց որ մեր երկրում այսօր լավ հանդիսատես չկա, փաստ է:

Մի փոքր Ֆիլհարմոնիայի գործունեության մասին: Ձեր ղեկավարման օրվանից արված փոփոխություններից, որո՞նք ավելի կկարևորեք:

Ֆիլհարմոնիան նախկին "Հայ համերգի" իրավական ժառանգորդն է: Նախկինում "Հայ համերգ" կազմակերպությունն ավելին էր, քան մշակույթի նախարարությունը, որովհետև բոլոր պետական համույթները մտնում էին նրա կառուցվածքի մեջ: Դա մի յուրօրինակ առավելություն ուներ` խմբերը համատեղ կարողանում էին հանդիսատես ունենալ: Օրինակ` "Հայ համերգը" կազմակերպում էր որևէ միջոցառում, որտեղ ընդգրկում էր պարի պետական անսամբլին, երկրորդ մասում որևէ ժողավրդական գործիքների խմբի և այլն: Այսինքն, տարբեր նախասիրություններ ունեցող հանդիսատեսը գալիս էր նույն համերգին և ստացվում էր, որ համերգը կայացած է: Այսօր այդ բոլոր խմբերը բաժանվել են, ունեն առանձին կարգավիճակ: Երբ նշանակվեցի Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիայի տնօրեն, առաջին ցանկությունս այն էր` վերականգնել այդ հին ավանդույթը, սակայն նորովի կառուցվածքով և գաղափարախոսությամբ: Երեք խումբ եմ ստեղծել` "Ֆոլկմոդեռնը"` Լևոն Թևանյանի գլխավորությամբ, ժամանակակից ջազային անսամբլ և մի խումբ, որում օպերային մեներգիչներ են, հանրամատչելի ոճի երաժշտություն են մատուցում: Ուզում եմ առանձնացնել մի ծրագիր, որը կոչվում է "Դպրոցական ֆիլհարմոնիա": Այն դաս-համերգ է աշակերտների համար, որն ունի ուսուցողական, ճանաչողական նշանակություն: Ընտրում ենք մի թեմա, օրինակ, ազգային նվագարաններ, հանրահռչակ կոմպոզիտորներ կամ երաժշտական ստեղծագործություններ…Երեխաներին բացատրում ենք, օրինակ, ի՞նչ է դուդուկը, ինչո՞ւ է այն հայկական գործիք համարվում և այլն: Այլ բան է երեխային այդ մասին դպրոցում սովորեցնեն, մեկ այլ բան է, երբ նա բեմից է լսում, դա մնում է հիշողության մեջ: Այս պետական ծրագիրը Հայաստանում գործող ամենաարդյունավետ, ուսուցողական ծրագրերից է: 

Մի փոքր ապագա ծրագրերի մասին. Ի՞նչ եք նախատեսում առաջիկայում:

Գալիք տարում բազմաթիվ ծրագրեր ունենք, բայց դրանց իրականացումը կախված է պետական ֆինանսավորումից: Բազմաթիվ նախաձեռնությունների մասին կարող եմ խոսել, բայց երկուսի մասին կասեմ հակիրճ` մենք ուզում ենք մեր բանակում կազամկերպել հայրենասիրական երգի ուսուցում: Հաճախ լինում եմ բանակի միջոցառումներին, տեսնում եմ` ինչ երգեր են երգում: Ես բանակի արժեքը գիտակցող մարդ եմ, և ամեն ինչից զատ կարևորում եմ նաև այն, որ մեր զինվորները հայրենսիրական երգերից տեղյակ լինեն և մշտապես դրանք կատարեն` դարձնելով դրանք իրենց առօրյայի մի մաս: Մենք մի այսպիսի շատ հավակնոտ ծրագիր ենք ներկայացրել` Հայաստանում այսօր երգիչ դառնալու համար մեծ գումարներ են պետք: Եթե մարդը գումար չունի, հարկադրված է բազմաթիվ զիջումների գնալ: Որպեսզի մեր պետության մեջ շնորհալի երիտասարդը կարողանա կայանալ, պետական օժանդակություն է պետք: Մենք առաջարկում ենք պրյոդուսերական գործունեություն` ընտրում ենք շնորհալի երգիչներին, նրանց համար ճանապարհ ենք բացում: Երբ նրանք հասնեն հանրաճանաչության այն մակարդակին, որ կարողանան վաստակել` որոշակի տոկոս դրանից կվճարեն պետությանը կամ ֆիլհարմոնիային, մենք էլ կներդնենք այդ գումարը մեր մյուս ծրագրերում: Սա շատ կարևոր նախագիծ է` պետական հոգածություն երգչի հանդեպ, խոսքը շնորհալիների մասին է:

 

ԲԱՐՈՄԵՏՐ

13:29 Նոյեմբեր 21, 2015

Ամենաընթերցված նյութեր