ԷԴԳԱՐ ԿՈՍՏԱՆԴՅԱՆ. "Կան գործեր, որոնք ոչ թե նախադասություն առ նախադասություն են գրվել, այլ տառ առ տառ"

Դուք բավականին երիտասարդ հասակում եք սկսել ստեղծագործել: Առաջին գիրքը` "Անիմաստ  վերադարձ" վեպը,  լույս է տեսել 2007թ.: Սակայն  Ձեզ, ըստ էության, առավել մեծ ճանաչում բերեց վերջին տարիներին Հայաստանում ու Սփյուռքում ամենաշատ վաճառք ապահովված 2009թ. լույս տեսած "Ներեցեք" վեպը: Ժամանակակից գրողների առջև ծառացած խնդիրների և առաջարկ-պահանջարկի մասին ի՞նչ կասեք:

 Մեկնել էի Գյումրի, "Ձմռան վերջին օրը" իմ նոր վեպի շնորհանդեսն էր: Վերջին տասը տարվա մեջ այդքան քաղաքավարի և բարեկիրթ մարդկանց չէի տեսել: Զարմանալի է, որովհետև հիմնականում տպավորություն կա, որ մարզերում այլ իրականություն է: Մի խոսքով, տպավորված եմ Գյումրիի երիտասարդներով: Չափից ավելի կարդացող են, 16 տարեկան պատանին Ֆոլքներից էնպիսի մեջբերումներ է անում, ոնց որ կայացած գրաքննադատ լինի: Ինչ վերաբերում է առաջարկ-պահանջարկին, ապա այս առումով հետևյալը կասեի, որ ժողովուրդը չի պահանջարկ ձևավորողը : Ժողովրդին, ներողություն կոպտության համար, ինչ տաս, այն էլ կընդունի: Եթե շատ սոված ես, մեռնում ես սովից, մի հատ փչացած երշիկ սառնարանում որ գտնես, ստիպված պիտի ուտես, որ չմեռնես. ճիշտ է կթունավորվես, բայց, գոնե, սովից չես մեռնի: Բայց եթե ընտրության հնարավորություն ունես, իհարկե, կուտես այն, ինչ համեղ ու օրգանիկ է: Պահանջարկը "էս ա" արտահայտության շնորհիվ դաշտն ամբողջությամբ փչացել է: Ամենուր խղճահարություն առաջացնող սյուժեներ են: Քսան տարեկան սիրահարված, ապուշ աղջկան լացացնելուց հեշտ բան չկա կամ, օրինակ, երբ սերիալում հերթական անգամ տեսնում ես, որ 6 տարեկան երեխան հիվանդ է ու բուժման համար ծնողները չեն կարողանում գումար հավաքել: Դա իմ վրա այլևս չի ազդում: Սա լսարան ապահովելու էժան միջոց է: Եթե հասուն մարդը, իսկ այդպիսին ինձ համար համարվում է 18 տարին լրացած մարդուն, այբբենարանից ու պույ-պույ մկնիկից բացի, գոնե 100-120 գիրք չի կարդացել, պարզ է, որ կհուզվի ու կլացի:

 

Ցավոք, փոքրամասնություն են կազմում 18 տարեկան 100-120 գիրք կարդացող երիտասարդները:

Ըստ վիճակագրության պարզ է, որ փոքրամասնություն են, բայց կարդացող երիտասարդներն էլ քիչ չեն:

Գրելու և ստեղծագործելու համար, շատ կարևոր է, որ լինեն ոգեշնչող երևույթներ կամ մարդիկ: Վերջերս Բաղրամյան պողոտաի դեպքերը, շատերի հավաստմամբ, ոգեկոչեցին մարդկանց և պայքարի առումով թարմություն հաղորդեցին: Դուք, մասնակի՞ց դարձաք Էլեկտրաէներգիայի սակագնի բարձրացման բողոքի ակցիային, "կենդանի պատի" մաս կազմեցի՞ք :

Ես իմ ընկերների հետ էնտեղ էի որպես քաղաքացի, ում էլեկտրաէներգիայի վարձը նույնպես պետք է թանկանար: "Կենդանի պատին" էլ մասնակցեցի: Մի բան պարզ է, որ  "կենդանի պատը", բողոքի ակցիան իրենց նպատակին ծառայեցին: Այլ հարց է, որ մենք այսօր չունենք այնպիսի արվեստագետներ, մտավորականներ, որոնց ժողովուրդը կհետևի, որոնց վրայով ոստիկանը չի անցնի: Այսօրվա արվեստագետներից ոմանց թվում է` "իմ ժողովուրդ" ասելով սեր ու հարգանք կարող են վայելել: Ամեն մեկն ինչ առիթ լինի "պայքար"  բառն է օգտագործում: Ղարաբաղում էին պայքարում, էստեղ 90 տոկոսը եկել էր ձրի կոֆե խմելու: Հետո իշխանափոխություն ուզեցին սարքել: Ես չէի գնացել, որ Սեֆիլյան Ժիրիկը գա ու ասի` վերջ, գնում ենք իշխանափոխություն անենք, խեղաթյուրի և այլ բանի ծառայեցնի այդ ակցիան: Հետո մեզ ազգի դավաճան անվանի, որովհետև չգնացինք իր հետ իշխանափոխություն անելու: Այդ իշխանափոխություն անողները կարո՞ղ են  առաջարկել այլ տարբերակ, ինչ այլընտրանք են կամ առհասարակ, ո՞ւմ են առաջարկում: Ոչ մշակույթի ոլորտում, ոչ քաղաքականության մեջ հիմա չկա այն մեկը, որին ժողովուրդն անվերապահորեն կհավատա: Մի ծանոթ աղջիկ ունեի, շատ ոչ ադեկվատ մեկն էր, իր երեխան արդեն 6 տարեկան էր, ինքը դեռ ասում էր` ես հետծննդաբերական սթրես եմ տանում: Հիմա երեսուն տարի պատերազմից անցել է դեռ հետպատերազմյան ժամանակ ենք ապրում, լավ ինչքան ենք այդ հետպատերազմյան ժամանակը ապրելու: Երկրաշարջից մոտ 27 տարի է անցել, մենք դեռ աղետի գոտի ունենք, ինչի մասին է խոսքը:

Ինչո՞ւ որոշեցիք գրող դառնալ: Բոլոր ժամանակերում գրողները դժվար ճանապարհ են անցնում: Արդյոք գրքից ստացված հասույթով հնարավոր է ապահովել սոցիալ- կենցաղային մինիմալ պայմանները:

Ամենացածր գնահատականներն ունեցել եմ գրականությունից, բայց ամենից շատ գրականություն եմ կարդացել, այն ինչ ինձ դուր է եկել: Խոսքն, այսպես կոչված ծրագրային գրականության մասին չէ: Հանրակրթական ծրագրերում ոնց որ դիտավորյալ գրողին էնպես նեկայացնեն, որ չսիրես: Հրանտ Մաթևոսյան հանճարին էնպես են ներկայացնում, որ սկսում ես չսիրել: Կարող է դա հատուկ ծրագիր էր` ազգը դեբիլացնելու, դրա համար էլ հիմա էսքան դեբիլ կա: Ամենալավ գրողներն էլ միշտ ունենում են շատ թույլ, վատ գործեր, իրենք կգնան-կգան, կընտրեն այդ վատ գործից մի հատված ու կդնեն ծրագրում: Օրինակ Հրանտ Մաթևոսյանի, Շահան Շահնուրի, Կոստան Զարյանի և այլ հանչարեղ գրողների պարագայում: Ինչի համար: 9-րդ դասարանում ես ավելի շատ արտասահմանյան գրականություն էի կարդում, պատմվածքներ էի գրում: Երկու տարի պարապեցի, մտածում էի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ ընդունվեմ. Երբ պետք է գործերս ներկայացնեի, փոշմանեցի, նստեցի տաքսի գնացի թատերական ինստիտուտ, ընտրեցի սցենարիստական ֆակուլտետը, երևի ենթագիտակցորեն զգալով, որ գրողն ավելի շատ ազատություն ունի այսօր, քան լրագրողը:

Ինչպե՞ս են ավագ սերնդի գրողները վերաբերվում երիտասարդ ստեղծագործողներին:

Տասը տարի առաջ, երբ առաջին գործը ներկայացրեցի գրողների միություն, ինձ ասացին`  "տղա ջան, դուրս արի": Շատերին էդպես հիասթափեցրին, տաղանդավոր երիտասարդներին կոտրեցին: Այսօր եթե մեկը ինձ ֆեյսբուքով գրում է` "պատմվածք եմ գրել, կնայե՞ք", ուրախություն

ից աշխարհով մեկ եմ լինում: Եթե այդ գործը վատն է` ասում եմ փոխի, բայց երբեք չեմ ասում` մի գրի:

Որպես կանոն, գրական երկ, հատկապես վեպ գրելը, դյուրին աշխատանք չէ: Ընդհանրապես, որքա՞ն ժամանակ է պահանջվում մեկ ամբողջական գործ ստեղծելու համար:

Չորս վեպ եմ գրել: "Որբանոցը" գրեցի երկու ամսում, իսկ վերջինը` մեկուկես տարում: Այս վեպի վրա լավ իմաստով տառապել եմ` սա ոչ թե նախադասություն առ նախադասություն, այլ տառ առ տառ է գրվել: Ամենադժվարը վերջն էր, չէի տրամադրվում, որ ավարտեի: Այդ հարցում ինձ շատ օգնեց իմ լավ ընկերներից` դերասանուհի Անի Պետրոսյանը, ով ինձ ուղղակի տարավ  մի սենյակ` փակեց այնտեղ ու ասաց` " մինչև չգրես, չեմ բացելու": Դե ինձ այլ բան չէր մնում, քան արագ գործն ավարտելը (ծիծաղում է): Հիշում եմ վեպի շուրջ, ինչ աղմուկ բարձրացավ, որ իբր 2008թ. մարտի 1-ի դեպքերի մասին է: Բայց այդտեղ  ընդամենը մի դրվագ էր այդ մասին: Ոմանք ասացին` դրա վրա PR ես անում: Այսօր էլ  պատասխանատվությամբ հայտարարում եմ` վեպը մարտի 1-ի մասին չէ, իսկ եթե PR անելու մտադրություն ունենայի, մի հատ անմոռուկով  գիրք էլ, երևի, ես կգրեի Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի շրջանակներում: Ես շատ դժվարությունների եմ բախվել, երբ իմ գիրքը գրախանութներ էի ներկայացնում: Ինձ հաճախ էին ասում` "ինչ է նշանակում 18 տարեկան գրող": Հիմա ավելի համարձակ եմ տպագրում մյուս գրքերը, գիտեմ, որ կան մարդիկ, որոնք գնում և կարդում են:

 

Ո՞ր հեղինակից եք ոգեշնչվել: Եղե՞լ են դեպքեր, երբ  ինչ-որ մի ստեղծագործությամբ տարվեք, հետագայում Ձեր աշխատանքի մեջ նկատեք, որ կրկնօրինակել եք:

Երկրորդ վեպը գրելու ժամանակ Վիկտր Երոֆեևից ոգեշնչվեցի, ոչ թե ես իրեն "թխել եմ", պարզապես երբ կարդացի, հասկացա, որ Երոֆեև կարդացած մարդը, շունչը կզգա: Այդ պատճառով նախքան վեպը սկսելը մի քանի ամիս աշխատում եմ ոչինչ չկարդալ: Ես չէի պատկերացնում, օրինակ, որ "Որբանոցը" կդառնա հայկական բեսթսելեր: Էսպիսի վիճակագրություն կա` մինչև երեք միլիոն  բնակչություն ունեցող երկրի համար հինգ հազար և ավելի օրինակը համարվում է բեսթսելեր, գեղարվեստական գրականության մեջ: Հայաստանում չի եղել էդպիսի քանակ: Գիրքը, հիմնականում երիտասարդության միջոցով տարածվեց:

 

Իսկ Ձեր նոր վեպը այդ հաջողությունը կունենա՞:

Վերջին գրքիս առումով մասնագետներն  ասում են` "կգերազանցի նախորդի հաջողությունը": Ընդհանարպես, դաժան բան եմ ասում, բայց մարդը մինչև չմեռնի, իրեն "շան տեղ չեն դնի", այսօր ով մեռնում` նա է հերոսանում:

 

ԲԱՐՈՄԵՏՐ

 

17:42 Օգոստոս 01, 2015

Ամենաընթերցված նյութեր