Սամվել Մարտիրոսյան. "Այսօր պատերազմները կիբեր տիրույթ են ներխուժել"

ԲԱՐՈՄԵՏՐԻ փորձագետներն իրենց կողմից առանձնացրած ակտուալ ռազմավարական նշանակության խնդիրներից առանձնացրել են տեղեկատվական անվտանգությունը: Այս ոլորտի հեղինակավոր մասնագետներից մեկի` Ս. Մարտիրոսյանի հետ հարցազրույցը կարդացեք ստորև:

Գաղտնիք չէ, որ թուրք-ադրբեջանական "ալյանսը" մի քանի ճակատներով պայքարում է մեր երկրի դեմ: Հատկապես տեղեկատվական դաշտում այդ պայքարը ավելի քան ագրեսիվ ու սանձարձակ դրսևորումներ է ստանում: Անշուշտ, սպասելի էր, որ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումների շրջանակներում նրանց կողմից տարբնույթ "հարձակումներ" պետք է լինեին: Արդյոք կայի՞ն նման դրսևորումներ և որո՞նք էին դրանց առանձնահատկությունները:

Մեդիա ոլորտում Թուրքիան լուրջ գումարներ է ծախսում ժխտողական հոդվածներ տարածելու համար: Ադրբեջանի իշխանություններն ավելի շատ օգտագործում են քաղաքական ազդեցությունը այն երկրներում, որտեղ մեծ համայնք ունեն, թեպետ դրանք շատ չեն: Այս տարի Թուրքիան փաստացի շանս չուներ, որովհետև ամբողջ աշխարհով հակաթուրքական կամ պրոհայկական նյութեր հայտնվեցին: Այն նյութերն էլ, որոնք իրենք կարողացան այստեղ-այնտեղ "ճխտել", հաստատ եղանակ չէին ստեղծում: Տարօրինակ կարող է թվալ, բայց թուրքերը այնքան էլ ակտիվ չէին, որքան ադրբեջանցիները: Ադրբեջանցի ազգայնականները գտել են ինքնադրսևորվելու, ինքնությունը ամրապնդելու ձևը` դա հակահայկականությունն է: Իրենց մոտ կարևոր չէ, թե ինչ ես անում, դու հակահայկական ես, ուրեմն գոյություն ունես, հակառակ դեպքում անէության թմբիրում ես գտնվում: Թուրիքան շատ բազմազան հասարակություն ունի: Այնտեղ կան կոմուսնիստական, ծայրահեղական, անարխիստական շարժումներ, որոնք պահանջում են, որ իրենց պետությունը ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը: Այս տարի էլ Թուրքիայում հասարակությունը պառակտվել էր, բավականին ուժեղ էին ձախակողմյան տրամադրությունները. մարդիկ ներողություն էին խնդրում հայերից, խոսում էին ցեղասպանության մասին և այլն: Թուրքական "Ջումհուրիյեթ" պարբերականն, օրինակ, առաջին էջին զետեղել էր "Այլևս երբեք" հայերեն գրությունը: Ադրբեջանում այդպիսի բան լիներ խմբագրի գլուխը կջարդեին, առնվազն` կձերբակալեին: Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանի հասարակությանը, նրանք շատ ընկճված են: Հարձակումներ ինչպես և սպասվում էր` եղան, բայց արդյունավետ չէին. ինչ որ կայքեր կարողացան մեկ-երկու ժամով արգելափակել: Լուրջ կիբեր հարձակումներ էլ եղան, բայց մենք գերպատրաստված էինք ու լուրջ հետևանքներից կարողացանք խուսափել:

Հռոմի Պապի պատմական պատարագից ու հայտարարությունից մինչև Քիմ Քարդաշյանի ու նրա ընտանիքի այցը Երևան: Աշխարհի ուշադրությունը սևեռվել էր Հայաստանի վրա: Կարո՞ղ ենք ասել, որ այս և դրանց հաջորդած մյուս գործողություններից հակառակորդը հասկացավ, որ տանուլ է տալիս, և նախապես մշակված ռազմավարությունը, խաղի կանոնները փոխեց:

Որքան հայերը չէին սպասում, տասնապատիկ հակառակորդը չէր սպասում այսքան մեծ հետաքրքրություն Հայոց ցեղասպանության թեմայի շուրջ: Եվ որքան էլ պատրաստված լինեին, այս տարափի դեմն առնել, սկզբունքորեն, դա անելը հնարավոր չէր: Այնպես որ, կարծում եմ շոկային վիճակ էր և Թուրքիայում, և Ադրբեջանում: Ենթադրում եմ, որ Ալիևը նույնիսկ պլանավորում էր նաև դիվերսիոն հարձակում սահմանին, քանի որ մեզ համար առանձնահատուկ օրերին նման սանձարձակությունների հակառակորդը, գրեթե, միշտ դիմում է: Բայց վերջին պահին, երևի թե, նրանց պլանները փոխվեցին: Իրենք ոչ մի ձևով հնարավորություն չունեին հակազդելու, ավելին` հակազդեցությունը իրենց դեմ էր աշխատելու: Երբ ամբոխի դեմ ես խոսում, միշտ չէ, որ դա վկայում է այն մասին, որ դու "սպիտակ ագռավ-հանճար" ես: Երբեմն դա նշանակում է, որ դու հիմար ես: Այն, ինչ իրենք կարող են անել ու դեռ վտանգ կա այդ առումով` կասեցնել Գերմանիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության փաստաթղթի ընդունումը, որը շատ կարևոր է մեզ համար, քանի որ որակական առումով տարբերվում է մյուս երկրեների ընդունած փաստաթղթերից: Գերմանիան և իր մեղքը ունի ցեղասպանության մեջ և երկիր է, որը Թուրքիայի դաշնակիցն է երկար ժամանակ: Այն, որ Թուրքիան այս առումով հիստերիայի մեջ էր, ակնհայտ փաստ է:

Ի՞նչ եք կարծում, արդյոք մեր պատասխան քայլերը համարժեք էին: Կարո՞ղ ենք փաստել, որ պայքարի այս հարթության վրա նույնպես հայկական կողմը շահեկան դիրքերում է:

Մենք մի այնպիսի բարդույթ ունենք, որ համարում ենք, որ թուրքերը ինչ անում են, դա շատ խորը` 15 քայլ մտածված գործողություն է: Հայկական կողմը, միանշանակ, շահեկան դիրքերում էր: Բայց դա միայն մեր գործողություններով չէր պայմանավորված: Բնականաբար, իրենց ազդեցությունն ունեցան Հռոմի Պապի պատարագը, Քիմ Քարդաշյանի այցը, SOAD ռոք խմբի համերգը: Տարբեր երկներում հայ համայնքները շատ գերակտիվ էին: Միացյալ Նահանգներում հայ համայնքը` հարյուր երեսուն հազար հոգի, Հոլիվուդ էր դուրս եկել: Մեզ մոտ էլ ամեն ինչ շատ լավ էր կազմակերպված: Տարբեր երկրների նախագահների այցը, ընդ որում, իրարամերժ` Ռուսաստանի, ֆրանսիայի նախագահները, Գերմանիայի նախագահի ելույթը, Ավստրիայի Օրենսդիր մարմնի կողմից Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ բանաձևի ընդունումը: Այնքան բան եղավ իրար հետևից, որ մեծ ռեզոնանսի էֆեկտ տվեց:

Նոր "վիրուսները" ի՞նչ բնույթի էին, ի՞նչ նպատակով տարածվեցին և արդյոք նպատակին հասա՞ն այն տարածողները:

Նոր, հատուկ վիրուսներ չեղան այդ օրերին: Հիմա է` մի քանի օր է, վիրուսների նույն ալիքն է գնում ֆեյբուքով, մոտավորապես նույնը, ինչ գիտենք: Թուրքական հաքերներն են դա անում, հատուկ հայերի դեմ ուղղված: Հիմա բավականին մոդայիկ վիրուս կա, որը Հայաստանում էլ է սկսվում տարածվել, այսպես կոչված, "կրիպտո" վիրուսներ են, որոնք համակարգչի մեջ ընկնելով կոդավորում են բոլոր ֆայլերը: Հետո դրա դիմաց գումարներ են պահանջում, որ հետ բերեն, շանտաժի ձև է: Ընդ որում, բավականին լուրջ գումարներ են պահանջում: Բայց սա թեմայի հետ կապ չունի, ամբողջ աշխարհում տարածված լուրջ բիզնես է:

Հայաստանում այս վիրուսից տուժածներ կան:

Ես առնվազն մի հոգու գիտեմ:

Տեղեկատվական անվտանգության ոլորտում որո՞նք են մեր հիմնական անելիքները:

Այստեղ մի քանի խնդիր կա: Նախ` հասարակությանը պետք է կրթել: Հայաստանում ամենաանակիրթ օգտատերերն են աշխարհի մակարդակով կամ ամենաանկիրթներից մեկը: Հակավիրուսային լաբարատորիաների վիճակագրությունը փաստում է, որ հայերն այս առումով թոփ-եռյակի մեջ են: Այնպիսի տեղեր, որ ոչ ոք չի մտնի, հայերը մտնում են, ամեն ինչի վրա սեղմում: Երկրորդը` հասունացել է պետական կառույց ստեղծելու պահը: Այսպես կոչված "CERT"-ներ կան: Դրանք կառույցներ են, ինչպես օրինակ` արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը, բայց նախատեսված այս ոլորտի համար: Աշխարհում ընդունված պրակտիկա է: Նույն Ադրբեջանում կա պետական կառույց, որը լուրջ վտանգների դեպքում հանրությանն իրազեկում է: Ժամանակն է ունենալ պաշտպանողական-հարձակողական կառույց բանակի մակարդակով, որովհետև այսօր արդեն պատերազմները կիբեր տիրույթ են ներխուժում և մի շարք երկրներ ունեն արդեն կիբեր զորքեր:

Ինչպե՞ս կգնահատեք տեղեկատվական մասնագետների պատրաստվածությունը մեր երկրում: Տարիքային որ խումբն է առավել ակտիվ այս ոլորտում:

Լուրջ մասնագետներ կան: Երիտասարդների համար դժվար է, ոլորտը փորձ է պահանջում, դու կարող ես կրթված լինել, բայց պրակտիկ աշխատանքը այլ է: Շարունակական կրթություն է պահանջում այս ոլորտը, որովհետև վտանգներն ամեն օր, ամեն ժամ փոխվում են:

Վերջին տարիների ամենալուրջ հարձակումը:

2007թ-ին ԱԳՆ-ի ներքին ցանցից տեղեկատվություն տարան: Դրանից հետո պաշտպանության տակ դրվեց ամբողջ պետական ոլորտը:

Ասում են՝ գրեթե անհնարին է ամբողջապես վերահսկել համացանցը կամ առհասարակ տեղեկատվական հոսքերը կառավարել, բայց սրանով հանդերձ արդյոք հնարավոր չէ՞ անցանկալի հարձակումներից պաշտպանվել, եթե այո, ապա ինչպե՞ս:

Պետական ոլորտը պաշտպանվում է, բանկային ոլորտում նույնպես այս առումով խնդիրներ չեն լինի: Մասնավոր ոլորտը պետք է պաշտպանվի: Օրինակ, ՀԷՑ-ի կամ ատոմակայանի վրա հարձակումները կարող են ազգային անվտանգության մակարդակի խնդիրներ առաջացնել: Այս ոլորտներում կարգավորումներ չկան և մի օր կարող ենք գլխներիս մի փորձանք բերել:

 

ԲԱՐՈՄԵՏՐ

13:01 Մայիս 07, 2015

Ամենաընթերցված նյութեր