ԱՐԱՄ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ. "Եթե քաղաքականությունը պարզ "աթոռակռիվ" է, ապա լրագրողը հենց դա էլ պետք է լուսաբանի"

Թեպետ Արամ Աբրահամյանը քաղաքական լրագրությունը առանձին մասնագիտություն չի դիտարկում, իրականության մեջ հաստատ այդ "երևույթը" չի դադարում գոյություն ունենալուց… Քաղաքական լրագրության, լրագրողական էթիկայի և առհասարակ քաղաքականի վերաբերյալ էր երկխոսությունը Արամ Աբրահամյանի հետ:

Լրագրությունը ամենավտանգավոր մասնագիտություններից մեկն է համարվում, ինչո՞ւ են մեր երկրում դրանով հիմնականում զբաղվում իգական սեռի ներկայացուցիչները:

Ինչու եմ ես որպես գործատու աշխատանքի ընդունում իգական սեռի ներկայացուցիչներին, որովհետև ես կարծում եմ, որ աղջիկները, կանայք ավելի բարեխիղճ են: Նրանք ավելի կազմակերպված են, ավելի պատրաստակամ են կատարել ցանկացած աշխատանք` օրինակ ասուլիսների գնալ կամ վազել այստեղ-այնտեղ: Տղամարդը կզլանա դա անել կամ իր արժանապատվությունից ցածր կհամարի: Տղամարդ խմբագիրները կամ ղեկավարներն էլ խուսափում են տղաների հետ աշխատելուց, երևի թե այն պատճառով, որ տղամարդկային էգոն կբախվի տղամարդ լրագրողների էգոյի հետ: Կանանց էգոյի հետ այն ավելի հազվադեպ է բախվում, որովհետև կանայք, որպես կանոն, ավելի քիչ հավակնություններ ունեն:

Ճի՞շտ է, որ կանայք հակված են "ավելի մաքուր քաղաքականությանը":  

Անկախ սեռային պատկանելությունից, քաղաքականության մեջ ես առայժմ չեմ տեսնում, որ մաքուր լինեն: Իսկ լրագրողները ընդամենը լուսաբանողներ են, նրանք չեն զբաղվում քաղաքականությամբ: Դրանք տարբեր բաներ են:

Տարիներ առաջ լրագրությամբ զբաղվող մարդիկ պետք է ոչ միայն գրագետ գրել կարողանային, այլև օժտված լինեին ստեղծագործական ձիրքով, բազմակողմանի զարգացած լինեին, մեկ բառով` կիրթ լինեին: Այսօր ցանկացած մեկը, ում թվում է, որ ինքը գրագետ է գրում` իրեն լրագրող է համարում: Ինտերնետի հնարավորություններն էլ գործի դնելով` հիմնականում "copy paste" հնարքը կիրառելով ստանում են "պատրաստի" նյութեր:  

Պահանջները իսկապես մեղմացել են լրագրության նկատմամբ, որովհետև լրատվամիջոցներն են շատացել: Առաջ եթե գոյություն ուներ 5 թերթ և 1 հեռուստաալիք, այդ պահանջարկը ծածկելու համար կարելի էր ընտրություն կատարել բազմաթիվ լրագրողների մեջ, ապա ներկայում, երբ կա 20 թերթ և 1000 կայք, բնականաբար, պետք է վերցնես այն, ինչ կա: Իսկ այն, ինչ կա` թույլ է: Սպառողի, հեռուստադիտողի պահանջարկն էլ լրագրության, մասնավորապես,  քաղաքական լրագրության նկատմամբ թուլացել է: Անընդհատ տալիս են վատ որակ, և մարդիկ վարժվել են այդ վատ որակին: Եվ երբ 20-22 տարեկան աղջիկները գնում են ասուլիսի, հազիվ հասկանալով թե ինչի մասին է խոսքը, մի երկու բան լսում են և նյութ պատրաստում, ապա փաստ չի, որ այն չի "ուտվում": Շատ խիստ պահանջներ չկան ոչ օգտատերերի և ոչ էլ հեռուստադիտողների կողմից: Իհարկե, վատ է, որ "վատի", անորակի պահանջարկը մեծ է: Մարդիկ ուզում են ռաբիս երաժշտություն լսել և սերիալներ նայել, բայց երբ դու անընդհատ նրանց հրամցնում ես ռաբիս երաժշտություն, բնականաբար, նրանք հենց դա էլ ուզում են լսել: Պետք է փորձել գնալ ոչ թե ամբոխի հետևից, այլ` ձևավորել այդ ամբոխը, տվյալ դեպքում` պահանջարկը:

Քաղաքական լրագրությամբ զբաղվողները քաղաքական գիտելիքների պակաս կարծես թե չունեն, առհասարակ, մեր երկրում բոլորը` սկսած տաքսու վարորդներից` քաղաքականությունից լավ տեղեկացված են, մթնոլորտը կարծես գերքաղաքականացված լինի: Ի՞նչ խնդիրներ եք տեսնում քաղաքական լրագրության առջև ծառացած և ի՞նչ լուծման ուղիներ կառաջադրեք:

Նայած ինչն ենք անվանում քաղաքականություն, քաղաքական գիտելիքներ:  Պողոսը Պետրոսին չի սիրում, ուզում է նրան թախտից գցել: Այդ քաղաքական գիտելիքները հասանելի են բոլոր քաղաքացիներին, մասնավորապես` տաքսիստներին, որոնք շատ են սիրում քաղաքականությունից խոսել: Եթե քաղաքականությունը համարենք ծրագրերի, գաղափարների, գաղափարախոսությունների պայքար, որը Հայաստանում չկա, ապա այդ գիտելիքները շատ քչերին են հասանելի: Եթե քաղաքականությունը լիներ իսկական քաղաքականություն և ոչ թե "աթոռակռիվ" կամ գզվռտոց, ապա լրագրությունն էլ կլուսաբաներ այդ իսկական քաղաքականությունը:

Ի՞նչ նկատի ունեք իսկական քաղաքականություն ասելով:

Մեզ մոտ քաղաքականությունը այն է, երբ մեկը նստած ուտում է և պահպանում է իր ուտելու հնարավորությունը, իսկ մյուսը 24 տարի ասում է` անհապաղ հրաժարական: Անունները կարող են փոխվել, բայց սխեման այդպիսին է: Եթե դա է քաղաքականությունը, ապա դրա մեջ խորանալ, լուսաբանել, ինձ թվում է 10-րդ դասարանի երեխան էլ կկարողանա:

Իսկ լրագրողներին ավելի հետաքրքրում է քաղաքակա՞ն թեմատիկան:  

Ոչ, որքան ինձ մոտ գալիս են երիտասարդ լրագրողներ, ասում են` մեզ հետաքրքրում է մշակույթը: Անշառ բան է` համերգներ, ցուցահանդեսներ…

Այսինքն վախենու՞մ են, վտանգ են տեսնում քաղաքական լրագրությամբ զբաղվելու համար:

Հիմա շատ ավելի քիչ են բռնությունները լրագրողների նկատմամբ, զանգերը, ահաբեկումները: Պատճառն այն է, որ ինտերնետ կա. գիտեն այդ վատ բանը, որի մասին գրվել է, միևնույն է, ինտերնետում արդեն կա: "Առավոտի" պատմության մեջ շատ է եղել` մտել են, մեզ սպառնացել են: Հիմա միայն դպրոցների տնօրենների ուղարկած մարդիկ են գալիս:

Ինչու, ի՞նչ պահանջով: 

Բոլոր դպրոցներում միևնույն խնդիրները կան: Տնօրենները հիմնականում կոռումպացված են, բայց եթե մի բան դրա մասին սպրդում է մամուլ, սկսվում է սարսափելի պատերազմ, որովհետև տնօրենը, կներեք արտահայտությանս համար, ունի իր "մանկլավիկները", որոնք գալիս են խմբագրություն, զանգում են, սկանդալներ են սարքում: 

Պրն. Աբրահամյան, դուք ամեն օր խմբագրական եք գրում "Առավոտ"-ում, որոնք հիմնականում քաղաքական որևէ իրողությանն են առնչվում: Ո՞րն է ամենադժվար թեման կամ ամենանուրբ թեման, որտեղ խոսքը թանկ գին կարող է ունենալ:

Ես կարծում եմ դժվար թեմաները նրանք են, որոնք կապված են մարդկանց կյանքի, անվտանգության, որևէ ահաբեկչության հետ օրինակ` Պերմյակովի գործը: Այնպիսի թեմաներ, որոնք կարող են զոհի հարազատների զգացմունքների նուրբ թելերին կպնել: Եվ, իհարկե, ինչպես նշեցի, կրթության ոլորտը, մասնավորապես,  դպրոցները: 

Գրաքննությանն ինչպե՞ս եք վերաբերվում: Դրա կարիքը կա՞ այսօր:

Ես կտրականապես դեմ եմ գրաքննությանը: Ես կողմ եմ էթիկական նորմերի պահպանմանը: Եթե դու լրատվամիջոց ես, շատ ցանկալի է, որ քո լրագրողները պայմանավորվեն որոշակի էթիկական սկզբունքների վերաբերյալ և փորձեն դրանք պահպանել: Դա որակյալ լրատվության ամենակարևոր պայմաններից մեկն է:

"Նյու Յորք Թայմս"-ն, օրինակ, էթիկայի նորմերի մի հաստափոր գիրք ունի, առանց որը կարդալու և ստորագրելու չես կարող աշխատանքի ընդունվել: "Առավոտ"-ը, որը հայաստանյան առաջատար տպագիր օրաթերթերից մեկն է, ունի՞ նման սկզբունքներ և որքանո՞վ են դրանք պահպանվում:

Մեզ մոտ կա էթիկայի կանոնագիրք, որը կայքում տեղադրված է: Այդ սկզբունքները պահպանվում են, երբեմն հնարավոր են այս առումով որոշակի թերացումներ, ի վերջո, մարդիկ ենք և կարող ենք սխալվել: Օրինակ, մեզ մոտ արգելված է գնահատականներ տալ լրատվամիջոցներին` սա լավն է, այս մեկը ծախված է, մյուսը կատարում է պատվեր և այլ՝ այս տիպի մեկնաբանություններ: Բայց երբեմն լինում է, որ այլ լրատավամիջոցների հրապարակումները քննարկվում են: Ես փորձում եմ կանխել, բայց երբեմն աչքաթող եմ անում, օրինակ, հիմա մենք ձեզ հետ խոսում ենք, ես չգիտեմ կայքը ինչ նյութերով է թարմացվում: Թերթում հեշտ է, կայքում օրական 70-100 նյութ է դրվում:

Իսկ էթիկան խախտողների դեպքում "պատժամիջոցներ" կիրառո՞ւմ եք:

Պատժամիջոց կիրառում եմ` աշխատավարձից պահումներով: Դրանք ինձ էլ են վերաբերում: Առաջ, երբ ինտերնետը չկար, հրամանները փակցնում էի միջանցքի պատին, հիմա "Առավոտ"-ն ունի փակ խումբ էդտեղ եմ գրում նկատողությունները: Մի անգամ էլ ես կոպիտ սխալ էի թույլ տվել հենց առաջին էջի մակագրության մեջ, ես ինքս ինձ պատժեցի, հրամանը գրեցի և փակցրեցի պատին` "Ես դժգոհ եմ այս շաբաթվա հինգ համարներից, որոնց համար նկատողություն եմ անում Արամ Աբրահամյանին": Լրագրողներին շատ զվարճացրեց այն: Բայց դա լուրջ էր:

21-րդ դարում խեղդվում ենք տեղեկատվության մեջ և գիտելիքների պակասից: Համաձա՞յն եք:

Համաձայն եմ, որովհետև չենք կենտրոնանում գիտելիքի վրա: Օրինակ, ես ինքս ինձ մեծ ճիգերի գնով ստիպում եմ, որ երկու-երեք ժամ ինտերնետ չմտնեմ և այդ երկու երեք ժամը նվիրեմ գրքերին, իսկական գիտելիքներ ձեռք բերելուն: Երբ մտնում ես ֆեյսբուք այդ նկարները, ստատուսները, լայքերը և այլն, քեզ "տանում են", և դրա վրա մարդիկ շատ ժամանակ են կորցնում, փոխանակ գիտելիներ ձեռք բերեն գրքերից:

Ընդունված թեզ կա. որքան բարձր է ինտելեկտի աստիճանը, այնքան քիչ է մարդը հեռուստացույց դիտում: Դուք աշխատում եք և հեռուստատեսությունում որպես մեկնաբան և թերթում: Ձեր կարծիքով, ովքե՞ր են այսօր հեռուստացույց դիտում և ովքե՞ր թերթ կարդում:

Թերթի ընթերցողները շահագրգռված մարդիկ են, չինովնիկներն են, բիզնեսմեներն են, որոնք ուզում են իմանալ իրենց մասին ինչ է գրված և այն մտավորականները, որոնք իրենց կարող են թույլ տալ 100-200 դրամ ծախսել թերթի վրա և որոնք հետաքրքրվում են վերլուծություններով: Թերթային լրագրությունը ընդհանուր առմամբ ավելի բարձր մակարդակի վրա է, քան մնացած բոլոր տեսակները: Հեռուստատեսությունը այսօր որևէ ձևով էքսկլյուզիվություն և օպերատիվություն չի կարող ապահովել, այն կարող է ապահովել հիմնավորվածություն:

Ռուս լրագրող Պուտինկովսկին ֆուտբոլային մեկնաբանին այսպես է բնորոշում` մարդ, որը պրոֆեսիոնալ կերպով խանգարում է ֆուտբոլ դիտել: Ըստ ձեզ, ո՞վ է լուրերի մեկնաբանը:

Համաձայն չեմ: Ռուս ֆուտբոլային մեկնաբանները շատ լավ հասկանում են խաղը, նրանք շատ լավ պատրաստված են, թիմերի, խաղացողների, նախորդ խաղերի մասին ամեն ինչ գիտեն: Ոչ թե Պողոսը գնդակը փոխանցեց Պետրոսին, հետո Կիրակոսին: Ես կարծում եմ նրանք օգնում են հասկանալ ֆուտբոլային խաղը: Հայաստանում է այդպես, ես ձայնը անջատում եմ, որովհետև նրանք իսկապես խանգարում են: Իսկ հեռուստամեկնաբանը պետք է միայն կարդացող չլինի, պետք է ինքնուրույն գրի իր տեքստերը: Եթե նույնիսկ հարթ չի արտասանում տեքստը, արտասանելիս պետք է զգաս, որ նա մտածում է: Դա ավելի ընկալելի է, քան այն, որ նստում և անգիր արած կարդում են: Եվ վերադառնալով բուն թեմային` քաղաքական լրագրությանը, ասեմ, որ ես չեմ կարծում, որ դա հատուկ ոլորտ է, եթե լրագրողի արհեստին տիրապետում ես` կարող ես ամեն ոլորտի մասին էլ գրել:

 

ԲԱՐՈՄԵՏՐ

19:28 Մարտ 06, 2015

Ամենաընթերցված նյութեր